Adolygiad y Flwyddyn 2024

“Mae tîm Newyddiaduraeth Gynhwysol Cymru wedi’u huno gan ein cred y gallwn fyw mewn man lle mae pawb yn gweithio i wneud pethau’n well i’n gilydd”. Dyna linell gyntaf ein Fframwaith Strategol ac, wrth inni edrych yn ôl ar 2024, rwy’n falch iawn o’r gwaith rydym wedi’i wneud i roi’r egwyddorion hynny ar waith.

Bellach mae gennym bron i 320 o aelodau, sy’n golygu bod ein llais yn mynd yn uwch bob dydd. Ein nod erioed fu adeiladu rhwydwaith sy’n herio’r rhwystrau systemig yn ein diwydiant, trwy eich cefnogi chi – ein haelodau – i greu pŵer unigol a chyfunol.

Eleni, rydym wedi gwneud hynny drwy ddarparu ymchwil, partneriaethau, digwyddiadau a chyfleoedd yr ydym yn gobeithio sydd wedi cyfrannu at hynny. Dyma rai yn unig o’r pethau yr ydym ni, a’n haelodau, wedi bod yn gweithio arnynt dros y deuddeg mis diwethaf.

Mewn cydweithrediad â Chanolfan Economi Creadigol Prifysgol Caerdydd, cawsom ein comisiynu gan Lywodraeth Cymru i lunio adroddiad yn mapio cyflwr y diwydiant newyddiaduraeth yng Nghymru. Dan arweiniad ein cyfarwyddwr, Silvia Rose, a fu’n arwain yr ymchwil ansoddol, tynnodd y prosiect hefyd ar fewnwelediadau gan lawer o’n haelodau, a gyfrannodd drwy gyfweliadau a luniodd y canfyddiadau.

Datgelodd yr adroddiad nad yw’r diwydiant newyddiaduraeth na’r cynnwys y mae’n ei gynhyrchu yn cynrychioli’n llawn amrywiaeth pobl a chymunedau Cymru. Tynnodd sylw hefyd at natur ansicr gwaith newyddiadurol a diffygion modelau busnes presennol. Yn frawychus, mae hyn wedi arwain at bron i draean o newyddiadurwyr Cymru yn ystyried gadael y proffesiwn.

Er efallai na fydd y canfyddiadau hyn yn peri syndod i’r rhai yn y diwydiant, mae cael y data hwn yn hanfodol. Mae’n ein galluogi i ddeall yn well yr heriau sy’n wynebu’r sector ac i lywio a gwerthuso ymyriadau polisi – boed ar lefel y llywodraeth neu lefel diwydiant.

Un cam clir tuag at fynd i’r afael â’r heriau sy’n wynebu newyddiaduraeth yw gwneud y diwydiant yn fwy hygyrch a chynhwysol. Drwy wneud hynny, gallwn sicrhau bod y straeon a adroddwn yn adlewyrchu lleisiau a phrofiadau pawb yng Nghymru – nid dim ond ychydig freintiedig. Mae gwella arferion recriwtio yn rhan hanfodol o’r ymdrech honno, a phwy well i arwain y ffordd na’r rhai sydd wedi’u cau allan amlaf neu eu gwthio i’r cyrion gan newyddiaduraeth ei hun?

Dyna pam yr oeddem mor falch o gyhoeddi ein canllaw Recriwtio ar gyfer Cynhwysiant ym mis Gorffennaf. Tyfodd yr adnodd hwn o sgyrsiau yn ein Labordy Datblygu Cyfryngau Cynhwysol y llynedd ac fe’i hysgogwyd gan arweinyddiaeth ein haelodau. Roeddem yn arbennig o falch o’i gyflwyno mewn partneriaeth â Marine Furet a’r Sefydliad Materion Cymreig.

Mae’r canllaw yn amlinellu camau ymarferol – llawer ohonynt yn syml – sy’n canolbwyntio ar barch a thryloywder sylfaenol. Yn anffodus, nid oes digon o sefydliadau newyddiaduraeth yn bodloni hyd yn oed y bar isel hwn o ran hysbysebu, ceisiadau, cyfweliadau a phrosesau cyflogaeth.

Efallai mai dyna pam yr oedd y canllaw yn atseinio mor eang, gan fynd yn “feiral” a chael ei ddarllen a’i rannu ledled y byd. Rydym yn gyffrous i weld yr argymhellion hyn yn cael eu rhoi ar waith ac yn gobeithio y byddant yn sbarduno’r trawsnewid sydd ei angen ar y diwydiant ar frys.

Rydyn ni’n gwybod y bydd hynny’n cymryd amser, felly nes i ni gael y newid hwnnw, rydyn ni’n gwybod y bydd yn rhaid i ni ei adeiladu ein hunain. Dyna pam rydym yn cefnogi rhai o’n haelodau i gymryd rôl Gwehyddion Rhwydwaith, i arwain eu prosiectau eu hunain ac ar y cyd i lywio popeth a wnawn.

Mae Cheryl, Heledd, Kaja a Sheryl eisoes wedi cael effaith bwysig iawn ar ein gwaith, gan fynychu cyfarfodydd cyfarwyddwyr, rhoi adborth gwerthfawr a’n dwyn i gyfrif. Edrychwn ymlaen at weithio gyda nhw dros y misoedd nesaf a rhannu mwy wrth iddynt ddatblygu eu prosiectau.

Yn Newyddiaduraeth Gynhwysol Cymru, un o’n llwyddiannau mwyaf balch yw datblygiad ein Blogiau Aelodau. Mae’r gofod hwn wedi tyfu i fod yn blatfform bywiog ac ysbrydoledig lle mae aelodau’n rhannu’r hyn sydd ei angen arnynt o’r diwydiant, yn cynnig straeon a phrofiadau personol, ac yn cyflwyno’r cyfan mewn darnau trawiadol wedi’u hysgrifennu’n hyfryd.

Mae’r blog hefyd wedi bod yn gartref i erthyglau o’n cydweithrediad llwyddiannus â QueerAF. Rydym yn falch iawn o gyhoeddi bod y bartneriaeth hon wedi’i hadnewyddu, a byddwn yn cynnig hyd yn oed mwy o gyfleoedd i aelodau gymryd rhan yn y flwyddyn newydd.

Rydym bob amser yn awyddus i glywed eich syniadau! Os oes gennych ddiddordeb mewn cyfrannu, rydym wedi creu canllaw defnyddiol sy’n esbonio sut mae’r broses yn gweithio a sut y gallwch gysylltu. P’un a ydych chi’n awdur profiadol neu newydd ddechrau arni, byddem wrth ein bodd yn cynnwys eich llais.

Mae llawer o’r materion sydd wedi’u gwreiddio’n ddwfn yn y diwydiant newyddiaduraeth yn deillio o fethiannau llywodraethu – boed yr arferion recriwtio hen ffasiwn a amlygwyd yn ein Canllaw Recriwtio Cynhwysol, polisïau AD gwahaniaethol, neu’r ffordd y caiff cyfarfodydd newyddion eu rheoli.

Er nad yw llywodraethu efallai’n swnio’n gyffrous, credwn fod cael pethau’n iawn – drwy sefydlu ffiniau clir a pholisïau meddylgar – yn creu sylfaen gref i bopeth arall ffynnu.

Dyna pam ein bod ni fel tîm yn ymroddedig iawn i ddysgu a gweithredu arferion llywodraethu da. Mae Shirish wedi cymryd rhan yn Taith Ddysgu Newid Pŵer y Gydweithrediaeth Llywodraethu Trawsnewidiol, tra bod Silvia yn cymryd rhan yn eu menter Cyfnewid Gwerth Cymunedol a Hyfforddiant Diwylliannau Gwaith Gofalu Asiantaeth Rising Arts. I ni, nid buddsoddiad yn Newyddiaduraeth Gynhwysol Cymru yn unig yw hwn, ond yn ein haelodau hefyd.

Ein nod yw ymgorffori gofal yn ein holl ryngweithio a byddwn yn rhannu gwersi allweddol o’r hyfforddiant hwn yn y misoedd nesaf. Gobeithiwn y bydd y mewnwelediadau hyn yn cefnogi pawb sy’n gweithio tuag at amgylcheddau gwaith mwy cynhwysol, effeithiol ac iach.

Rydym eisoes yn paratoi ar gyfer ein cyfarfod blynyddol, a fydd yn cyfuno ein Cyfarfod Cyffredinol Blynyddol ag amrywiaeth o ddigwyddiadau cyffrous ac arddangosiadau dan arweiniad ein Rhwydwaith Gwehyddion. Tra byddwn yn rhannu mwy o fanylion yn y flwyddyn newydd, am y tro, cadwch y dyddiad: Dydd Sadwrn, Mawrth 15fed, yn The Sustainable Studio yng Nghaerdydd.

Ddim wedi eich lleoli yng Nghaerdydd? Dim problem! Rydym hefyd yn cynllunio digwyddiadau yng ngorllewin a gogledd Cymru, gan roi cyfle i bawb gysylltu a chyfrannu at ein gwaith.

Rydym wrth ein bodd y gall rhai o’n hymdrechion hyd yn oed gymryd dimensiwn rhyngwladol. Mae llwyddiant ein Labordy Datblygu Cyfryngau Cynhwysol a Chanllaw Recriwtio ar gyfer Cynhwysiant wedi denu diddordeb o dramor, ac mae trafodaethau ar y gweill ynghylch eu cyflwyno ledled Ewrop. Er nad oes dim wedi’i gadarnhau eto, gallai’r posibilrwydd o gael mwy o welededd (a mwy o gyllid o bosibl) wella ein gallu i’ch cefnogi chi, ein haelodau, hyd yn oed ymhellach.

Efallai bod Newyddiaduraeth Gynhwysol Cymru yn dîm bach, gyda phob un ohonom yn cydbwyso’r gwaith hwn ochr yn ochr â’n “swyddi bob dydd,” ond rwy’n hynod o falch o faint rydym yn ei gyflawni. Rydyn ni’n rhagori diolch i waith caled ac ymrwymiad diwyro ein tîm. Rwy’n arbennig o ddiolchgar i Silvia a Damian, y mae eu hymroddiad a’u gofal yn disgleirio bob dydd. Mae hon yn teimlo fel yr eiliad berffaith i gynnig fy niolch o galon iddynt.

Mae hefyd yn bleser cyson gweithio ochr yn ochr â’n haelodau. O’r dechrau, rydym wedi anelu at wneud Newyddiaduraeth Gynhwysol Cymru yn fenter sy’n cael ei harwain gan aelodau, ac mae’n braf iawn gweld cymaint ohonoch yn camu i’r adwy, yn cymryd rhan ac yn cyfrannu at y gwaith rydym yn ei adeiladu gyda’n gilydd. Diolch am fod yn rhan mor hanfodol o’n taith!

Ar ôl bron i 30 mlynedd mewn newyddiaduraeth, ni allaf helpu ond myfyrio ar gyn lleied mae’r diwydiant wedi newid mewn gwirionedd. Gadewch i ni fod yn glir: ni ddylai byth ddisgyn ar ddioddefwyr gwahaniaethu ac ymyleiddio i drwsio’r union systemau sy’n eu heithrio.

Mae’r syrthni o fewn newyddiaduraeth Gymraeg yn rhwystredig iawn. Mae anallu – neu amharodrwydd – y diwydiant i wynebu’r heriau dirfodol y mae’n eu hwynebu yn ddigalon ac yn beryglus.

Mae’r amser ar gyfer esgusodion wedi hen fynd heibio. Rhaid i’r sector ehangach yng Nghymru gamu i fyny, myfyrio, a chymryd cyfrifoldeb am greu diwydiant newyddiaduraeth sy’n gynhwysol, yn deg, ac yn wirioneddol addas ar gyfer y dyfodol. Mae methu â gwneud hynny yn peryglu hunan-ddinistrio, wrth i ymddiriedaeth erydu ac wrth i newyddiaduraeth ddod yn fwyfwy amherthnasol.

Rydym ni, ochr yn ochr â’n haelodau, yma i gefnogi’r rhai sydd wedi ymrwymo i newid gwirioneddol. Yn yr un modd, byddwn yn parhau i ddal y rhai sy’n gwrthwynebu cynnydd yn atebol.