Pan basiodd India Fil Diwygio Pobl Drawsryweddol (Diogelu Hawliau) 2026, fe ffrwydrodd protestiadau ledled y wlad yn erbyn newidiadau sy’n tanseilio hawliau sylfaenol pobl drawsryweddol yn y wlad. Fel un o wledydd mwyaf poblog y byd, mae’r bil yn newid hawliau un o bob pump o bobl Draws+ yn fyd-eang.
Mae protestwyr wedi mynnu bod y diwygiad yn cael ei dynnu’n ôl. Maen nhw’n cyhuddo deddfwyr o weithredu “ar frys amhriodol ac annheg” wrth basio’r bil, ac yn galw am ymgynghori’n iawn â chymunedau trawsryweddol ac amrywiol eu rhywedd.
Mae’r bil yn ddiwygiad i Ddeddf Pobl Drawsryweddol (Diogelu Hawliau), 2019. Un o’r newidiadau mwyaf tyngedfennol a niweidiol yw culhau’r diffiniad o bwy sy’n cael ei ystyried yn berson trawsryweddol, gan fynnu bod rhywun yn mynd drwy drawsnewid meddygol cyn cael cydnabyddiaeth gyfreithiol o’u rhywedd.
Bydd grwpiau Traws+ sydd wedi bod yn rhan annatod o hanes a chymdeithas India, fel pobl hijra a kinner, yn ogystal â phobl ryngrywiol, yn parhau i gael eu cydnabod yn gyfreithiol. Ond ni fydd unrhyw un sy’n hunan-ddiffinio fel dyn traws, menyw draws neu berson anneuaidd bellach yn cael ei gynnwys yn y categori cyfreithiol o berson trawsryweddol, oni bai eu bod yn mynd drwy broses feddygol.
Fel person traws, mae’n amlwg i mi fod yr hawl i hunan-ddiffinio heb orfod cael sêl bendith meddyg yn rhan hanfodol o fod yn Traws+. I’r rhan fwyaf ohonom, mae’r hunan-adnabod hwnnw’n digwydd cyn unrhyw ymyrraeth feddygol, os mai dyna rydyn ni’n ei ddewis o gwbl. Yn aml, nid yw trawsnewid cymdeithasol ar ei ben ei hun yn ddigon, ac mae pobl Draws+ sydd angen mwy yn sownd ar restrau aros hir, heb ffordd arall o symud ymlaen. Ac eto, hyd yn oed wrth i ni aros am driniaeth ar amserlen rhywun arall, mae’r foment gyntaf honno o herio a mynegi ein hunain yn dal ein grym. Hunan-ddiffinio yw ein hannibyniaeth.
Mae grym hunan-ddiffinio fel sgarff yn y gwynt, eiliad o benderfyniad anawdurdodedig, anfeddygol, i gamu i ffwrdd o reolau caeth rhywedd. Pan fydd y sgarff yn chwifio, gall pawb ei weld, ac mae’n cynnig y rhyddid hwnnw i’r byd. Yn ei gwaith, mae’r academydd Indiaidd ‘VQueer’ Aditya Sahai wedi dweud: “dyma’r gwahaniaeth rhwng y diwygiad a’i feirniadaeth, rhwng y wladwriaeth a’r bobl. Mae un ochr yn gweld pobl draws fel poblogaeth i’w rheoli, fel hunaniaeth; mae’r llall yn deall traws fel posibilrwydd. Nid brwydr dros hawliau rhai pobl sy’n uniaethu fel traws yw hon, ond brwydr i wneud traws yn bosibilrwydd.”
"Fel person traws, mae’n amlwg i mi fod yr hawl i hunan-ddiffinio heb orfod cael sêl bendith meddyg yn rhan hanfodol o fod yn Traws+. I’r rhan fwyaf ohonom, mae’r hunan-adnabod hwnnw’n digwydd cyn unrhyw ymyrraeth feddygol, os mai dyna rydyn ni’n ei ddewis o gwbl."
Ysgrifennwr
Pan fydd “trawsryweddol” yn troi’n gategori mewn deddfwriaeth, mae’r grym hwnnw’n symud allan o ddwylo’r gymuned Draws+ ac i ddwylo’r deddfwyr sy’n llunio un diffiniad cul ar ran pob un ohonom. Fel sy’n digwydd mor aml, ac fel sy’n digwydd yma, mae hynny’n cael ei wneud heb ein hymgynghori, heb ein caniatâd, a heb ein cynrychiolaeth.
Fe wnes i adael India, yn rhannol, er mwyn trawsnewid yn y DU, lle roeddwn yn disgwyl mwy o ddiogelwch a thawelwch.
Wrth i mi ddechrau’r broses feddygol yma, dywedodd ffrindiau wrthyf y byddai’n rhaid i mi blygu fy stori er mwyn cynyddu’r tebygolrwydd y byddwn yn ffitio’r proffil hen ffasiwn y mae system y DU yn ei fynnu er mwyn cael “diagnosis” o ddysfforia rhywedd, sef yr hyn sy’n agor y drws at gymorth ar gyfer gofal cadarnhau rhywedd.
Anfonodd un ffrind dempled o’i “stori draws” ei hun i mi ei ddefnyddio: ceir bach, dillad ymarfer corff, ymladd â brodyr. Dywedodd ffrind arall ei fod wedi blino ar orfod dweud celwydd amdano’i hun, a’i fod wedi penderfynu dweud y gwir wrth feddygon. Doeddwn i ddim yn siŵr pa ffordd oedd yn gwneud synnwyr i mi.
Drwy gydol fy nhaith drwy’r broses feddygol hon, fe wnes i stopio dro ar ôl tro i ystyried beth fyddai’n fy helpu i gael gofal iechyd, a beth oedd yn teimlo’n wir i bwy ydw i. Roeddwn yn cerdded y llinell denau rhwng gwirionedd a gor-ddweud. O edrych yn ôl, y rheswm dyfnach a mwy sylweddol dros ddychwelyd i’r DU i drawsnewid oedd bod yma gymuned draws oedd eisoes yn fy nghynnal. Nid oherwydd ein system feddygol doredig, sydd â hanes o ragfarn a degawdau o gamymarfer sydd wedi cael eu cofnodi’n drylwyr.
Mae’r llwybr meddygol sy’n cael ei gyflwyno yn India, ac sydd hefyd yn bodoli yn y DU, wedi’i gynllunio i reoli a chyfyngu ar yr hyn y caiff bod yn Draws+ edrych fel. Mae’r ofn o roi hawliau, annibyniaeth a hunan-ddiffiniad i ni yn dod o system batriarchaidd sy’n gwybod, os gall pobl Draws+ herio’r ddeuaeth rywedd, y gall unrhyw un wneud hynny. Mewn geiriau eraill, mae’r bil hwn yn dangos bod eu hofn ohonom yn gryfach na’u hofn drosom.
Mae’r erthygl hon yn rhan o bartneriaeth QueerAF a Newyddiaduraeth Gynhwysol Cymru sy’n ymroddedig i ddyrchafu newyddiadurwyr LGBTQIA+ Cymreig sy’n dod i’r amlwg ac sydd ar y cyrion.
Gallwch ddilyn Aliyy ar Instagram.
Cofrestrwch i dderbyn cylchlythyr wythnosol QueerAF neu dewch yn aelod.
